محمد پزشگی (1388)، «بررسی انتقادی انديشه­ورزی موج سوم انديشه سياسی ايران» در مجموعه مقالات دومين همايش نوانديشی ديني، به اهتمام معاونت پژوهشی و فن­آوری دانشگاه شهيد بهشتی و معاونت پژوهشی نهاد مقام معظم رهبری در دانشگاه­ها، تهران، نشر: انتشارات دانشگاه شهيد بهشتی، آذر ماه، ص­ص 358-311. 

چکيده:

مقتضيات دوره گذار جامعه ايرانی در تاريخ دوره جديد آن موضوع اين نوشته را دارای اهميت و توجهِ آکادميک به آن را موجه می­کند. نوشته حاضر از نقش عقلانيت ارتباطی در توليد انديشة سياسی سخن می­گويد و اين فرضيه را پيشنهاد می­کند که ايجاد و گسترش عقلانيت انتقادی، شرط کافي توليد انديشه سياسي معاصر ايران است.  

مطالعه انتقادی موج سوم انديشه سياسی ايران، بر اساس پروژه­های سياسی گفتار معاصر انجام می­پذيرد. اين مطالعه، پيرامون عناصر زبانی و ساختار آگاهیِ اين پروژه­ها مطرح می­گردد. از منظری انتقادی، پروژه­های سياسی اصحاب انديشه سياسی موج سوم، در بررسیِ­ عناصرِ زبانی و ساختار آگاهیِ انديشه سياسی ايران دچار مشکلات اساسی هستند. نتيجه اين بررسیِ انتقادی، حاکی از آن است که گفتگويي ميان اجزاي سنتی و جديد سطوح ­فرهنگیِ ايران­ِ معاصر صورت نمی­گيرد. در غالب اين طرح­ها، عناصر سنتی بدون انجامِ گفتگويي انتقادی، به نفع عناصر متجدد کنار گذاشته می­شوند. بنابر اين در عمل طراحان موج سوم انديشه سياسی گر چه منادی انجام گفتگو ميان سنت و تجدد هستند اما، خود از عهده اين امر برنمی­آيند. اما با همه اين­ها نبايد پروژه­های گفتار سياسی موج سوم را فاقد دستاوردهای با ارزش، برای جهانِ ­فرهنگيِ ايران دانست.

پروژه­های اين گفتار، دستاوردهای بزرگی برای جهان فرهنگیِ ايران­ داشته­اند. توجه دادن به مساله زبان در انديشه سياسیِ ايران، ضرورتِ اتخاذِ رهيافتي فلسفی برای مطالعه انديشه سياسی، اهميت شناخت عميق و دقيقِ سنت و تجدد، ارايه يک تفسيرِ فلسفی از موقعيت «گذارِ» به مثابه وضعيت کنونیِ ايران، و در نهايت، اشتغال به انديشه ورزی به عنوان يک فعاليت آکادميک در حوزه سياست از جمله مهم­ترين دستاوردهای آن­هاست.

بررسیِ انتقادی حاضر، روزنه­های جديدی را برای مطالعات آتی گشوده است. گسترش مطالعات مقايسه­ای (Comparative)، ديدگاه­های « بينا – رشته ای» (Interdisciplinary) و بينا – فرهنگی (Inter -Cultural) نسبت به جهان­های فرهنگیِ (Sub-Cultural World) ايران؛ و هم چنين اتخاذ ديدگاهی « فرا - جهان فرهنگی» (Meta -Cultural World) در قبال جهان­ِ فرهنگیِ جديدِ ايران ( New Cultural World) از جمله مهم­ترين توصيه­ها برای مطالعات آتی درباره انديشه سياسی ايران است. 

کليد واژگان: انديشه سياسی ايران، گفتار سياسی معاصر، جهان فرهنگی ايران، دوره گذار، گفتگوی انتقادی، مطالعات مقايسه­ای، مطالعات بين رشته­ای، مطالعات بين فرهنگی.